Pankreas Kanseri
Pankreas kanseri, derin yerleşimi ve erken dönemde belirti vermemesi nedeniyle tanısı en zor kanserlerden biridir. Buna karşın hastalığın cerrahiye uygun olup olmadığının doğru belirlenmesi ve tedavi sırasının doğru kurulması, sonuçları belirgin şekilde etkiler.
- CA 19-9 takipte kullanılan kan belirteci
- 3 grup cerrahiye uygunluk değerlendirmesi
- BRCA tedavi seçimini değiştiren kalıtsal gen
Pankreas kanseri nedir?
Pankreas, mide arkasında yer alan ve hem sindirim enzimleri hem insülin üreten bir organdır. Kanserlerinin büyük bölümü enzim üreten kanallardan kaynaklanan adenokarsinom tipindedir. Daha nadir görülen nöroendokrin tümörler ise farklı seyreder ve farklı tedavi edilir.
Tümör pankreasın baş kısmındaysa safra yolunu baskılayarak sarılığa yol açabilir ve bu sayede görece erken fark edilir. Gövde ve kuyruk yerleşimli tümörler ise uzun süre sessiz kalabilir; şikâyetler çoğu zaman belirsiz sırt ağrısı ve kilo kaybı şeklinde başlar.
Tanı ve cerrahiye uygunluk
Bu kanserde en kritik karar, hastalığın ameliyatla çıkarılabilir olup olmadığıdır.
-
Görüntüleme
Pankreas protokollü BT
Tanı ve cerrahi kararı için pankreasa özel protokolle çekilen tomografi gerekir; standart bir karın tomografisi bu değerlendirme için yeterli olmayabilir. Gerektiğinde MR ve endoskopik ultrason eklenir.
-
Biyopsi
Doku tanısı
Doku örneği genellikle endoskopik ultrason eşliğinde alınır. İlaç tedavisine başlanacak her hastada patolojik tanının bulunması gerekir; ayrıca moleküler ve kalıtsal gen testleri için örnek saklanması önemlidir.
-
Karar
Üç grup
Hastalar cerrahiye uygun, sınırda uygun ve uygun olmayan şeklinde üç grupta değerlendirilir. Sınırda uygun hastalarda önce ilaç tedavisi verilip cerrahi yeniden değerlendirilir. Bu ayrımın deneyimli bir merkezde yapılması tedavinin seyrini değiştirir.
Tedavi yaklaşımları
Cerrahiye uygun hastalarda ameliyat ve ardından kemoterapi uygulanır; bir bölüm hastada kemoterapi ameliyattan önce verilir. Pankreas ameliyatları deneyim gerektiren girişimlerdir ve bu cerrahiyi sık yapan merkezlerde gerçekleştirilmesi önerilir.
Cerrahiye uygun olmayan ve ileri evre hastalıkta tedavi kemoterapi ile yürütülür; hastanın genel durumu rejim seçiminde belirleyicidir. BRCA1/2 veya PALB2 değişikliği taşıyan hastalarda platin içeren tedaviler ve PARP inhibitörleri, MSI-yüksek nadir hastalarda immünoterapi gündeme gelir.
Destek tedavisi ve kalıtsal risk
Pankreas kanserinde destekleyici tedavi, hastalığa yönelik tedavi kadar belirleyicidir.
-
Destek
Beslenme, ağrı ve enzim
Pankreas enzim desteği sindirim ve kilo kaybı şikâyetlerini azaltır. Sarılıkta safra yoluna stent yerleştirilmesi, ağrıda erken ve etkili tedavi planlanması, tedavinin sürdürülebilmesini sağlar. Bu başlıklar tedavinin yan konusu değil, parçasıdır.
-
Kalıtsal
Genetik test kime?
Güncel öneri, pankreas kanseri tanısı alan hastaların kalıtsal gen testi açısından değerlendirilmesidir. BRCA1/2, PALB2 veya ATM gibi değişiklikler hem hastanın tedavisini hem aile bireylerinin takibini değiştirebilir.
Sık Sorulan Sorular
Sırt ağrım ve kilo kaybım var, pankreas kanseri olabilir mi?
Bu şikâyetlerin çok daha sık görülen başka nedenleri vardır. Ancak karından sırta vuran ağrının açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık veya yeni başlayan şeker hastalığıyla birlikte olması, pankreasın görüntüleme ile değerlendirilmesini gerektirir. Bu değerlendirme pankreasa özel protokolle yapılmalıdır.
Pankreas kanseri için tarama var mı?
Genel nüfusa yönelik bir tarama programı bulunmuyor. Ancak ailesinde birden fazla pankreas kanseri olan veya BRCA1/2, PALB2 gibi kalıtsal gen değişikliği taşıyan kişilerde MR ve endoskopik ultrason ile izlem programları uygulanır. Bu grubun genetik danışmanlık alması gerekir.
Ameliyat olamıyorsam tedavi anlamsız mı?
Hayır. Cerrahiye uygun olmayan hastalarda da kemoterapi hastalığın ilerlemesini yavaşlatır, şikâyetleri azaltır ve yaşam süresini uzatır. Sınırda uygun hastalarda ilaç tedavisinden sonra cerrahi mümkün hâle gelebilir; bu nedenle tedavi sırasında yeniden değerlendirme yapılır.
Şeker hastalığım yeni başladı, ilişkisi olabilir mi?
Elli yaşından sonra yeni başlayan veya nedeni açıklanamayan şekilde kontrolü bozulan şeker hastalığı, özellikle kilo kaybıyla birlikteyse pankreas hastalıkları açısından değerlendirilmeyi gerektirir. Bu durum tek başına kanser anlamına gelmez; araştırılması gereken bir bulgudur.
CA 19-9 yüksekliği kanser demek mi?
Hayır. CA 19-9 safra yolu tıkanıklığında ve bazı iyi huylu durumlarda da yükselir; bazı kişilerde ise kanser varlığında hiç yükselmez. Tanı koymak için kullanılmaz; tanı konduktan sonra tedaviye yanıtın izlenmesinde yardımcı bir testtir.