Akciğer Kanseri
Akciğer kanseri, tedavi seçeneklerinin son on yılda en çok değiştiği kanser türlerinden biridir. Küçük hücreli dışı ve küçük hücreli olmak üzere iki ana gruba ayrılır; tedavi bu ayrıma ve tümörün moleküler özelliklerine göre planlanır.
- %85 küçük hücreli dışı akciğer kanseri oranı
- EGFR/ALK akıllı ilaç tedavisini belirleyen gen değişiklikleri
- PD-L1 immünoterapi kararını yönlendiren belirteç
Akciğer kanseri nedir?
Akciğer kanseri, akciğer dokusundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla başlar. İki ana grubu vardır: hastaların yaklaşık yüzde 85'inde görülen küçük hücreli dışı akciğer kanseri (adenokarsinom, skuamöz hücreli karsinom) ve daha hızlı seyreden küçük hücreli akciğer kanseri.
Sigara en önemli risk faktörüdür; buna karşın hiç sigara içmemiş kişilerde de akciğer kanseri görülebilir, özellikle adenokarsinom tipinde. Bu grupta EGFR ve ALK gibi hedeflenebilir gen değişiklikleri daha sık bulunur ve bu durum tedavi seçeneklerini doğrudan etkiler.
İki ana tür ve evreleme
Tedavi kararı önce türün, sonra evrenin belirlenmesiyle verilir.
-
KHDAK
Küçük hücreli dışı akciğer kanseri
En sık görülen gruptur. Erken evrede cerrahi ya da radyoterapi ile tedavi edilebilir. İleri evrede tedavi; moleküler test sonuçlarına ve PD-L1 düzeyine göre akıllı ilaçlar, immünoterapi veya kemoterapi birleşimleri şeklinde planlanır.
-
KHAK
Küçük hücreli akciğer kanseri
Daha hızlı büyür ve erken yayılma eğilimindedir; cerrahi nadiren uygundur. Tedavinin temeli kemoterapidir, günümüzde buna immünoterapi eklenir. Radyoterapi hastalığın yaygınlığına göre tedaviye katılır.
-
Evreleme
Evre neden önemli?
Evreleme, hastalığın akciğer içinde sınırlı mı olduğunu yoksa lenf bezlerine veya başka organlara yayılıp yayılmadığını gösterir. PET-BT ve beyin MR'ı bu amaçla kullanılır; tedavinin cerrahi mi, ilaç tedavisi mi olacağını belirleyen temel bilgidir.
Tedavi yaklaşımları
Erken evre akciğer kanserinde tedavi genellikle cerrahi ile başlar; ameliyat öncesinde veya sonrasında ilaç tedavisi ve radyoterapi eklenebilir. Ameliyata uygun olmayan erken evre hastalarda stereotaktik radyoterapi bir seçenektir.
İleri evrede tedavinin yönünü moleküler testler belirler. EGFR, ALK, ROS1, BRAF, KRAS G12C, RET veya MET gibi değişikliklerden biri bulunursa hedefe yönelik akıllı ilaçlar öne çıkar. Böyle bir değişiklik yoksa PD-L1 düzeyine göre immünoterapi tek başına ya da kemoterapiyle birlikte uygulanır.
Moleküler testler ve tarama
Akciğer kanserinde iki başlık giderek daha belirleyici hâle geldi: tümörün genetik profili ve risk grubundaki kişilerin taranması.
-
Moleküler test
Neden tanı anında yapılır?
İleri evre küçük hücreli dışı akciğer kanserinde moleküler testler tedavi seçimini doğrudan değiştirir. Doku örneği yeterli değilse bu değişiklikler kandan yapılan likit biyopsi ile de araştırılabilir. Sonuç beklenmeden başlanan bir tedavi, daha etkili bir seçeneği geciktirebilir.
-
Tarama
Kimler taranmalı?
Yoğun sigara öyküsü olan belirli yaş aralığındaki kişilerde düşük doz akciğer tomografisi ile tarama, hastalığın erken evrede yakalanmasını sağlayabilir. Taramanın kimler için uygun olduğu kişisel risk değerlendirmesiyle belirlenir; akciğer filmi bu amaçla yeterli değildir.
Sık Sorulan Sorular
Hiç sigara içmedim, akciğer kanseri olabilir miyim?
Evet. Akciğer kanseri vakalarının bir bölümü hiç sigara içmemiş kişilerde görülür. Bu grupta adenokarsinom tipi ve EGFR, ALK gibi hedeflenebilir gen değişiklikleri daha sıktır; yani tedavi seçenekleri de farklı olur. Geçmeyen öksürük veya nefes darlığı gibi belirtiler, sigara öyküsü olmasa da değerlendirilmelidir.
Akciğer kanseri ameliyatla tamamen alınabilir mi?
Hastalık akciğer içinde sınırlıysa ve solunum kapasitesi yeterliyse cerrahi iyileşme amacıyla uygulanabilir. İleri evrede ise tedavinin temeli ilaç tedavisidir. Hangisinin uygun olduğu, evreleme tetkikleri ve göğüs cerrahisiyle birlikte yapılan değerlendirmeyle belirlenir.
Akıllı ilaçlar her hastada kullanılabilir mi?
Hayır. Hedefe yönelik ilaçlar yalnızca tümörde ilgili gen değişikliği bulunan hastalarda etkilidir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce moleküler testlerin yapılması gerekir. Değişiklik bulunmayan hastalarda immünoterapi ve kemoterapi öne çıkar.
İmmünoterapi kemoterapinin yerini aldı mı?
Her hastada almadı. İmmünoterapi akciğer kanseri tedavisinde önemli bir yer edindi; ancak kimde tek başına, kimde kemoterapiyle birlikte kullanılacağı PD-L1 düzeyi, tümör tipi ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. İkisinin birlikte uygulandığı durumlar da vardır.
Sigarayı bırakmak tanıdan sonra da işe yarar mı?
Evet. Tanıdan sonra sigarayı bırakmak tedaviye yanıtı ve tedavinin tolere edilmesini olumlu etkiler, ameliyat sonrası komplikasyon riskini azaltır. Bırakma sürecinde destek almak başarı şansını belirgin şekilde artırır.