Kolon Kanseri
Kolon ve rektum kanseri, taramayla henüz kanser gelişmeden yakalanabilen sayılı kanser türlerinden biridir. Polip adı verilen iyi huylu oluşumlardan yıllar içinde gelişir; bu nedenle erken dönemde tespit edildiğinde tedavi başarısı yüksektir.
- 45 ek riski olmayan kişilerde tarama için önerilen başlangıç yaşı
- Polip kanserin geliştiği, çıkarılabilen öncü oluşum
- RAS/BRAF ileri evrede tedaviyi belirleyen gen testleri
Kolorektal kanser nedir?
Kolon ve rektum kanseri, kalın bağırsağın iç yüzeyinde oluşan poliplerin zamanla kötü huylu hâle gelmesiyle gelişir. Bu dönüşüm genellikle yıllar sürer; taramanın bu kanserde bu kadar etkili olmasının nedeni budur.
Tümörün kalın bağırsağın hangi bölümünde olduğu önemlidir. Sağ kolon tümörleri sıklıkla kansızlık ve halsizlikle, sol kolon ve rektum tümörleri ise dışkılama alışkanlığındaki değişiklik ve kanamayla kendini gösterir. Rektum kanserinde tedavi sırası da kolondan farklı planlanır.
Tarama ve tanı
Bu kanserde en etkili adım, belirti çıkmadan yapılan taramadır.
-
Kolonoskopi
Hem tarama hem tedavi
Kolonoskopi yalnızca tanı koymakla kalmaz; görülen polipler aynı işlemde çıkarılarak kanser gelişmesi önlenebilir. Ek riski olmayan kişilerde 45 yaşında başlanması, sonuç normalse belirli aralıklarla tekrarlanması önerilir.
-
Dışkı testi
Gizli kan araştırması
Dışkıda gizli kan testi, kolonoskopiyi kabul etmeyen veya erişemeyen kişiler için bir tarama seçeneğidir ve düzenli tekrarlanması gerekir. Test pozitif çıktığında mutlaka kolonoskopi yapılmalıdır.
-
Evreleme
Yayılımın belirlenmesi
Tanıdan sonra tomografi ile karaciğer ve akciğer değerlendirilir; rektum kanserinde ayrıca pelvik MR yapılır. Evre, cerrahinin zamanlamasını ve ek tedavi ihtiyacını belirler.
Tedavi yaklaşımları
Kolon kanserinde erken evrede tedavinin temeli cerrahidir; lenf bezi tutulumu olan hastalarda ameliyat sonrası kemoterapi nüks riskini azaltır. Rektum kanserinde ise sıklıkla ameliyattan önce radyoterapi ve kemoterapi uygulanır.
İleri evrede tedavi tümörün gen profiline göre planlanır. RAS ve BRAF durumu ile tümörün bağırsağın sağ mı sol tarafında olduğu, hangi hedefe yönelik ilacın uygun olduğunu belirler. MSI-yüksek hastalarda immünoterapi öne çıkar. Karaciğere sınırlı yayılımda cerrahi hâlâ iyileşme şansı sunabilir.
Kalıtsal ilişkiler ve korunma
Kolorektal kanserin küçük bir bölümü kalıtsaldır; büyük bölümünde ise değiştirilebilir risk faktörleri rol oynar.
-
Lynch
Lynch sendromu
DNA onarım genlerindeki (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2) kalıtsal değişikliklerle ortaya çıkar; kolon ve rahim kanseri riskini belirgin şekilde artırır. Erken yaşta tanı alan veya ailesinde birden fazla vaka bulunan hastalarda araştırılmalıdır. Sonuç hem takip planını hem aile bireylerini etkiler.
-
Yaşam biçimi
Değiştirilebilir riskler
İşlenmiş et tüketimi, hareketsizlik, fazla kilo, sigara ve alkol riski artırır; lifli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite riski azaltır. Bu başlıklar taramanın yerini tutmaz, onunla birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Dışkımda kan gördüm, kanser mi?
Çoğu zaman nedeni hemoroid veya anal çatlak gibi iyi huylu durumlardır. Ancak bu kanamanın altında polip ya da tümör de bulunabilir ve ikisini görünüşe bakarak ayırmak mümkün değildir. Bu nedenle dışkıda kan görülmesi, yaş ne olursa olsun değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Kolonoskopi kaç yaşında yapılmalı?
Ek risk faktörü olmayan kişilerde 45 yaşında başlanması önerilir. Ailede kolon kanseri veya polip öyküsü varsa bu yaş daha erkene çekilir; genellikle ailedeki en genç vakanın tanı yaşından on yıl öncesi esas alınır. Kişisel planın hekimle belirlenmesi gerekir.
Polip çıkarıldı, kanser olacak mıyım?
Polipin çıkarılması, o polipten kanser gelişmesini engeller. Ancak yeni polip oluşabileceği için kolonoskopinin belirli aralıklarla tekrarlanması gerekir. Tekrar aralığı polipin sayısına, boyutuna ve patoloji sonucuna göre belirlenir.
Rektum kanserinde kalıcı torba takılır mı?
Her hastada takılmaz. Tümörün anüse uzaklığı belirleyicidir; günümüzde ameliyat öncesi tedavilerle birçok hastada bağırsak devamlılığı korunabilmektedir. Bazı hastalarda geçici torba açılır ve sonra kapatılır. Bu konu ameliyat öncesinde cerrahla ayrıntılı konuşulmalıdır.
İleri evre kolon kanserinde iyileşme şansı var mı?
Yayılım karaciğer veya akciğerle sınırlıysa ve cerrahiye uygunsa, ilaç tedavisiyle cerrahinin birlikte planlandığı hastalarda uzun süreli hastalıksız dönem ve iyileşme mümkün olabilir. Bu nedenle ileri evrede de multidisipliner değerlendirme önemlidir.